“`html
Gündem
İran’da Protestolar Sakin Ama Öfke Sürüyor
Aralık ayının sonlarında patlak veren, rejim karşıtı protestolar İran’da güvenlik güçlerinin sert müdahaleleriyle geçici olarak dindirilmiş gibi görünüyor. Ancak, aktivistler ve analistler, ülkede fiili sokağa çıkma yasaklarının olduğunu vurgularken, bastırılan bu öfkenin yeniden alevlenmesinin kaçınılmaz olacağını ifade ediyorlar.
Özet:
İran’da Aralık ayı sonunda başlayan protestolar, güvenlik kuvvetlerinin sert müdahaleleriyle şimdilik bastırılmış görünüyor. Ancak, aktivistler durumun kontrol altına alındığına dair umut beslemiyor; zira, bastırılan öfkenin yeniden patlayacağı öngörülüyor.
Güvenlik güçlerinin sert müdahalesi, protestocuları şu an sokaklardan çekilmeye zorladı. Ülkede bir haftayı aşkın bir süredir süren internet kesintisi, doğru bilgi akışını zorlaştırırken, sınırlı sayıda Starlink uydu terminali aracılığıyla ve ülkeden kaçan İranlıların paylaşımları, protestoların büyük ölçüde bastırıldığı izlenimini veriyor.
Protestolar, Aralık ayı sonunda Tahran’da artan yaşam maliyetine ve İran riyalinin hızla değer kaybetmesine karşı yükselen seslerle başlamış ve kısa süre içinde ülke genelinde yankı bulmuştu. Yetkililer, eylemlerin yayılmasına yanıt olarak interneti neredeyse tamamen kapatırken, güvenlik güçleri de sert müdahale yöntemlerine başvurdu.
“Şehirler sessiz, sokaklar silahlı”
Yerel kaynaklardan gelen bilgiler, İran kentlerinde yaygın bir sessizlik olduğunu bildiriyor. Sokaklarda ağır silahlı güvenlik güçleri devriye geziyor ve birçok bölgede fiili bir sokağa çıkma yasağı uygulanıyor.
ABD’de yaşayan aktivist Mehdi Yahyanejad, yüzlerce Starlink terminalinin ülkeye sokulmasına yardım ettiklerini ve bunların yerel gazeteciler tarafından kullanıldığını belirtiyor. Ancak, Yahyanejad, “Ne yazık ki baskı o kadar yoğun ki, protestolar neredeyse durma noktasına geldi. Her yerde güvenlik güçleri var. Ülkede bir korku ortamı hakim” şeklinde ifadelerde bulunuyor.
Protestolar Bastırıldı Ama Tamamen Sona Ermedi
Aktivistlere göre, son günlerde sokaklarda gözlemlenen protesto sayıların düşmesine rağmen, rejime karşı duyulan öfke hâlâ varlığını sürdürüyor. Bazı mahallelerde insanlar, evlerinin pencerelerinden sloganlar atmakta ve genç gruplar kısa süreli topluluklar oluşturarak güvenlik güçleri gelmeden dağılıyor.
Bununla birlikte, Yahyanejad, ABD’den somut bir askeri müdahale olmadığı sürece protestoların yakında yeniden kitlesel bir şekilde başlamasını beklemediğini dile getiriyor. “ABD’den bir adım gelmezse, kısa vadede protestoların yeniden başlayacağına dair bir umut yok” şeklinde değerlendirmelerde bulunuyor.
Ölü Sayısı Binlerle İfade Ediliyor
Washington merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), şu ana kadar 2.800’den fazla protestocunun hayatını kaybettiğini ve yaklaşık 1.700 ölümün daha incelendiğini belirtiyor. HRANA’ya göre, 22 bin civarında kişi gözaltına alınmış durumda. Bu veriler bağımsız bir şekilde doğrulanamamışken, İran yönetimi resmi bir bilanço açıklamaktan kaçınıyor. İran’ın dini lideri Ali Hamaney, cumartesi günü yaptığı konuşmada, “binlerce kişinin öldüğünü” kabul etti.
İranlı yetkililer, ölenlerin büyük bir kısmını “İsrail ve ABD destekli teröristler” olarak nitelendiriyor ve güvenlik güçlerini yargılamaktan muaf tutuyorlar.
Hastaneler Bile Güvenli Değil İddiası
Aktivistler, protestocuların yaralı hallerinin hastanelerde bile güvende olmadığına dair çarpıcı iddialarda bulunuyorlar. Yahyanejad’a göre, birçok yaralı, güvenlik güçlerinin hastanelerde beklediğini bildiği için tedaviye gitmeye korkuyor. Bazı videolar, hastanelerdeki ölümlerin, üzerlerinde hâlâ tıbbi giysi varken meydana geldiğini göstermekte.
İranlı doktor Yasser Ghorashi, bu görüntülerin hastane prosedürleriyle uyumlu olmadığını vurgularken, morga gönderilen cesetlerin tüm tıbbi ekipmanlardan arındırıldığını belirtiyor.
Trump’tan Sert Mesajlar, Ama Askeri Adım Yok
ABD Başkanı Donald Trump, protestoların başladığı günlerde İran’ı sert bir dille uyarmış ve eğer güvenlik güçleri barışçı göstericileri öldürürse ABD’nin askeri karşılık verebileceğini duyurmuştu. Ancak son açıklamalarında Trump, İran’a yönelik bir saldırı kararı almadığını belirterek, şu an için böyle bir adım atmayacaklarını ifade etti.
Trump ayrıca, İran yönetiminin 800’den fazla planlanan idamı iptal ettiğini iddia ederek rejimi bu kararından dolayı övdü. İran makamları ise bu iddiayı doğrulamıyor; İran Yargı Erki Başkanı daha önce gözaltına alınanlar için hızlı yargılama ve infaz sinyalleri vermişti.
Rejim Protestoları “Ekonomi İsyanı” Olarak Nitelendiriyor
Uzmanlar, protestoların arkasında ciddi ekonomik sorunların yattığını belirtiyor. Hızla değer kaybeden riyal, ticari faaliyetleri durma noktasına getirmiş durumda. Yoksulluk, uluslararası yaptırımlar kadar kötü yönetimle de derinleşiyor. İran, dünyanın en büyük ikinci doğal gaz rezervine sahip olmasına rağmen, su, elektrik ve gaz sıkıntısı çekiyor.
Çevresel tahribat ve altyapı ihmali kalıcı hasarlara yol açıyor. Hamaney, protestoların başlangıcının esnaf ve tüccarların “haklı ekonomik şikayetleri” olduğunu kabul etti; ancak çözümün yine dış mihraklara yüklendiğinin altını çizdi.
Uzlaşan Görüş: Protestolar Geri Dönecek
Güvenlik aygıtının şu ana kadar liderliğe sadık kalması, rejimin kısa vadede ayakta kalmasını sağlıyor. Fakat uzmanlar, bu sessizliğin kalıcı olmayacağını vurguluyor. ABD’nin olası askeri müdahalesine dair söylemler, protestocuları “yardım yolda” hissi versede, mevcut durumda rejimi sarstacak bir dış müdahale görünmüyor.
İran’daki güncel tabloyu özetleyen görüş şu: Protestolar bastırıldı, fakat nedenleri ortadan kalkmadı. Internet hâlâ büyük ölçüde kapalıyken, ülkedeki gerçek tansiyonun ne zaman ve nasıl yeniden yükselebileceği belirsizliğini koruyor.
Kaynak: BBC, ABC News, HRANA
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
“`
